het kapitalisme-dilemma

hoe verdien je goed geld zonder je ziel te verkopen?

Als je kritisch bent op het kapitalistische systeem, en je verdient er je geld mee, doe je dan eigenlijk iets verkeerd?

Dit is een dilemma dat ik zo vaak tegenkom bij mensen die bij mij aankloppen. Ze hebben een hekel aan een systeem dat draait op winst, en runnen tegelijkertijd een bedrijf. Ze willen meer geld, vaak niet eindeloos, maar toch.

Ten eerste, wat is kapitalisme eigenlijk?

Kapitalisme is een economisch systeem gebaseerd op privébezit van productiemiddelen en het streven naar winst. En dat eindeloze streven naar winst, vaak ten koste van mensen, milieu en elkaa, is wat zo schuurt met de bewuste wereld.

Het kapitalisme gaat ook uit van concurrentie. Vraag en aanbod bepalen de prijs. Bedrijven concurreren met elkaar om klanten. Dat kan leiden tot betere producten; tenzij er een monopolie is of stiekeme afspraken worden gemaakt.

In een wereld van overvloed bestaat concurrentie eigenlijk niet. Want als jij een uniek aanbod hebt en samenwerkt om het beste te creëren voor anderen, waarom zou er dan concurrentie zijn? Concurrentie gaat uit van angst en schaarste. Overvloed gaat ervan uit dat er altijd genoeg is voor iedereen, en dat wat niet meer nodig is vanzelf verdwijnt en iets anders wordt. Energie kan immers niet kapot.

Twee dingen wil ik hier helder over zijn:

• Systeemkritisch zijn betekent niet dat je buiten het systeem kunt staan. Je gebruikt geld, betaalt belasting, koopt producten. De vraag is niet: doe ik mee of niet? De vraag is: hoe doe ik mee, en met welke intentie?

• Er is een groot verschil tussen het systeem gebruiken en het systeem zijn. Jij kunt geld verdienen op een manier die mensen versterkt, die eerlijk is, die bijdraagt. Dat is geen naïviteit. Dat is een keuze.

Waarom dit je prijzen saboteert

Wat ik veel bewuste ondernemers zie doen is geven. Heel veel geven. En de ironie is: dat is juist wat het kapitalistische systeem zelf vaak niet zo goed kan.

Geven is moo, het is de hoogste uitdrukking van overvloed. Tot het moment dat je niet meer kunt ontvangen. Dan geef je jezelf leeg.

Het kapitalistische systeem is juist heel goed in ontvangen. En dat is precies waar de bewuste ondernemer moeite mee heeft.

Waarom mensen niet goed kunnen ontvangen verschilt per persoon, maar er zijn een paar patronen die ik steeds terugzie:

• Associatie met uitbuiting: als je vindt dat het systeem onrechtvaardig is, voelt ontvangen soms als 'collaboreren'.

• Angst voor schuld: mensen die de transactionele aard van de maatschappij willen vermijden, zijn bang dat een gift een onzichtbare schuld creëert.

• Controle versus kwetsbaarheid: geven is een positie van kracht. Ontvangen vraagt om vertrouwen — en dat is eng in een hard systeem.

• Hyper-zelfredzaamheid: antikapitalisten pleiten vaak voor collectivisme, maar lijden soms onbewust aan een extreme vorm van de westerse 'doe-het-zelf'-mentaliteit.

De ironie: een echte gift-eneconomie kan alleen bestaan als mensen ook durven te ontvangen. Zonder ontvanger kan een gever zijn geschenk niet kwijt. Door niet te ontvangen, blokkeer je de stroom van vrijgevigheid die je in de wereld wilt zien.

Hoe check je of je moeite hebt met ontvangen? Kijk hoe je reageert op een compliment. Neem je hem aan met trots? Dan kun je ontvangen. Maak je excuses, of voel je ongemak? Dan is ontvangen nog een werkpunt.

Omdat het systeem rot aanvoelt, hebben veel mensen onbewust een straf op geld gezet: 'Als ik veel verdien, doe ik iets verkeerd. Dan ben ik onderdeel van het probleem.'

Maar die twee dingen zijn echt compleet verschillend. Leven met weinig geld of jezelf onderprijzen is geen deugd. Het is alsof je schoon water weigert terwijl je je eigenlijk wil verzetten tegen de smerige buizen.

Drie manieren om ethisch te verdienen

Dit zijn geen perfecte oplossingen. Maar het zijn manieren om bewuster te zijn in hoe je verdient.

1. Definieer wat 'genoeg' voor jou is

Dit is radicaler dan het klinkt. De meeste mensen hebben nooit echt stilgestaan bij wat ze nodig hebben om goed te leven. Ze hebben een vaag gevoel van 'meer dan nu', of een angstige bodem van 'nooit genoeg'.

Als jij weet wat genoeg is, concreet, in euro's per maand, dan kun je van daaruit bouwen. Dan hoef je niet eindeloos te schalen. Dan kun je bewust kiezen: ik stop hier, en de rest van mijn energie gaat naar iets anders. Dat is geen gebrek aan ambitie (ambitie is zooo 2012), dat is vrijheid.

2. Kijk anders naar je prijsstrategie

Prijzen hoeven niet te werken zoals een blik soep in de supermarkt: een getal, vast, klaar. Je mag in gesprek gaan met je klant. Je mag vragen wat zij het waard vinden. Je mag schalen op basis van impact in plaats van marktprijs.

Stel je prijs niet vast op basis van wat jij 'waard bent' want dat voelt bijna altijd ongemakkelijk, kijk wat voor impact die de klant ervaart. Als jij iemand helpt, bespaar je hen tijd, stress of fouten. Die ruimte is hun investering waard.

3. Zie geld als brandstof, niet als einddoel

Geld is als zuurstof: je wilt er niet je hele dag aan denken, maar je hebt wel genoeg nodig om te kunnen blijven rennen voor je missie.

Geld is geen eindpunt, het is een middel. En wat je ermee doet, bepaalt grotendeels wat het betekent dat je het verdiende. Investeer je in andere bewuste ondernemers? Betaal je je leveranciers eerlijk en op tijd? Koop je lokaal als je dat kunt?

Dat maakt je niet heilig. Maar het maakt het gesprek completer. Het is niet alleen: hoeveel verdien ik? Het is ook: wat doe ik ermee, en voor wie?

Bedenk dat als je geld lokaal uitgeeft, tweederde lokaal blijft. Geef je geld uit aan grote ketens, dat gaat alles naar dat hoofdkantoor.

De vraag die ik je mee wil geven

Stel dat goed geld verdienen een daad van verzet kon zijn, wat zou je dan anders doen?

Ik geloof dat bewuste ondernemers die goed verdienen, eerlijk prijzen, en investeren en floreren, dat zijn mensen die laten zien dat het anders kan. Dat je niet hoeft te kiezen tussen waarden en welvaart.

En dat is een radicaler statement dan onderbetaald blijven.

Ik zeg dit niet om je te pushen om meer te verdienen en mee te doen aan een systeem waar je niet van houdt. Ik zeg het om de vraag open te zetten: wat als jouw financiële kracht bijdraagt aan de wereld die jij wil zien?